TV, Magazine en Club voor motorfans!
Promotor
 | 

Gezegend met Roemenië

Roemenië is gemaakt voor motorrijders. Het Balkanland staat op nummer één in Europa als het om avontuurlijke offroad- en enduroritten gaat. Toerrijders rijden likkebaardend over de Transfagarasan. Maar ook de Transalpina en Transbucegi ontsluiten huiveringwekkend prachtige hooggebergten. En dan zijn er nog de streken Banat, Maramures en Boekovina, waar tussen de bossen en bergen oeroude tradities worden gekoesterd.

Tekst en foto’s Michiel van Dam

Boekovina is een uithoek. Ook voor Roemeense begrippen moet je een heel eind rijden naar het Obcina Mare-gebergte op de grens met de Oekraïne. En de doorgaande wegen in Roemenië zijn slecht en vaak overvol, de EU-subsidies voor snelwegen zijn hoogstwaarschijnlijk in andere potten terecht gekomen. Maar als je er eenmaal bent, dan heb je ook een dijk van een thema te pakken voor je eigen beeldverhaal: fresco’s en kloosters.

Precies vanwege die afgelegen locatie liet de Roemeense vorst Stefanus de Grote, van 1457 tot 1504 heerser over het toenmalige Moldavië, hier een klooster bouwen. Latere vorsten zouden zijn voorbeeld volgen, maar alleen Stefanus zelf heeft al dozijnen kerken en kloosters over heel Moldavië laten bouwen. Roemenen die hun Stefanus vereren (en anders zouden ze hem niet De Grote noemen, nietwaar?) zeggen trots dat hij na elke militaire overwinning op de Turken een religieus bouwwerk liet verrijzen. En het was Stefan die in 1475 Mehmet II versloeg, de muzelmanse veroveraar die in 1453 het christelijke bolwerk Constantinopel had ingenomen, het huidige Istanboel. Stefan ligt nu begraven in het Putna-klooster en het is nog steeds een belangrijke pelgrimsplaats in Roemenië, waar de bouwwoede van kloosters, kerken en kapellen nog lang niet is uitgeraasd. De bewoners van het dorp Putna profiteren van het klooster en bieden tegen betaling overnachtingen en maaltijden aan.

Kanonschoten op de binnenplaats

Exact waar de met duistere naaldwouden begroeide bergen beginnen, staat de poort van Putna. M’n eerste kennismaking met de Roemeens-Orthodoxe kloosterwereld is meteen een voltreffer. Achter de ommuring openbaart zich een paradijselijk tafereel met waterput, bloementuin, fruitbomen en netjes gerestaureerde houten trappen, balkons en overlopen. In een van de kloostergebouwen maak ik kennis met Stefanus zelf, in de vorm van een groot schilderij. De lijkwades die nobelen als hij meekregen zijn prachtig geborduurd in een stijl die, als ik hem in een stripboekje zou tegenkomen in plaats van in dit klooster, mij doet denken aan tekeningen de Franse stripmakers Moebius. Ragfijn lijnenspel, maar niet van een marterharen penseel of kroontjespen met Oost-Indische inkt. Voor deze kunstwerken werden borduurnaalden gebruikt en materialen als goud- en zilverdraad, satijn en zijde. De lijkwade van Oom Stefan zelf is gemaakt van overvloedig Italiaans brokaat, vol geborduurd met goud.

De buitenmuren van Putna zijn geen plaatjes en dan verliest deze jongen snel z’n interesse. Hup, de kerk in en bingo! Zodra m’n ogen aan het duistere kerkinterieur wennen, springen de figuren op me af. Bovenop de muur ligt een man op zijn bed die met een speer wordt doorboord door een lichtgetint manswezen met haren en vleugels. Daarboven zit een poppetje op een skippybal aan het water met bergen en dieren er omheen. Twee poppetjes met een stuk fruit bij een boom waar een slang om krult. Een boot ligt op een platte berg, die boven een rivier met dobberende lichamen uitsteekt. En overal hippies met rondjes om hun hoofd, dat zijn vast ridders!

Ik bedoel het niet oneerbiedig, maar die krachtige kleuren en dikke zwarte lijnen om de poppetjes doen mij, kind van mijn tijd, nu eenmaal automatisch denken aan striptekeningen.

Wat voor indruk dit maakte op de simpele zielen die, zonder stripverhalen, tekenfilms, film, computer en tv de duistere Middeleeuwen bevolkten kan ik natuurlijk niet bevroeden.

Het kerkinterieur is natuurlijk een groot vorst waardig. Bazuinen, engelen, heiligen, bijbeltaferelen tuimelen allemaal van de met fresco’s voorziene kerkwanden over me heen.

Plotseling wordt de gewijde sfeer verstoord door harde knallen, buiten op de binnenplaats. Een inval van met musketten gewapende Turken, Oekraïense dan wel Russische milities uitgerust met modern schietmateriaal? Of wacht: het zijn natuurlijk de kloosterbroeders die zichzelf met knallende zweepslagen kastijden. De werkelijkheid is minder spannend. Het geluid wordt veroorzaakt door een stel kloosterlingen dat de kloosterkleden aan het kloppen is. Binnen de muren van het klooster weergalmen die slagen als kanonschoten.

Wat een werk is het geweest om dat rotsblok uit te hollen. Een paar kilometer buiten Putna ligt het heremietenverblijf Biserica lui Daniil Sihastrul zomaar langs een bergweg met bergrivier. Daniël de Heremiet woonde hier in een uitgeholde rotsblok, dat er eeuwen later best knus uitziet met een houten trap en deur. Er moeten alleen wat gordijntjes voor de ramen en een rokende schoorsteen uit het rotsdak die de geur van pannenkoeken verspreidt, zou ook niet verkeerd zijn. Daar kunnen we dan in de fantasie van Willy Vandersteen koning Stefan de Grote, tijdgenoot van Daniil, op af laten komen. De koning was ‘s avonds verdwaald in het donkere bos en in het eenvoudige doch gezellige onderkomen mocht hij de nacht doorbrengen. ‘En zo kwam het dat de Grote Koning daarna om de hoek zijn grote klooster liet bouwen.’

Paardenkarren en smartphones

De doorgaande wegen van Roemenië mogen dan geen optimale motorervaring bieden, de binnenwegen door bergen en bossen doen dat gelukkig wel. En hoe! Vanaf Putna rijden we dwars door de natuur naar het volgende klooster van Sucevita. Onderweg in Boekovina valt voortdurend op hoe dit uitgestrekte Balkanland nog in z’n haarvaten religieus en agrarisch is, twee zaken die natuurlijk in rechtstreeks verband staan met elkaar. De mens zwoegt op de aarde, die hem voedt en loert ondertussen naar de hemel om straks van een welverdiend pensioen te genieten.

Voor A-rijbewijs boden stripverhalen mij een venster op onbekende werelden. 32 Jaar geleden had ik de illusie striptekenaar te worden. Via Dracula kwam ik terecht in Roemenië, waar kloosters bestonden met kleurige beeldverhalen tot op de buitenmuren. De realiteit in 1985 was kleurloos, Roemenië één grote griezelstrip à la Robbedoes Bretzelburg of Kuifje en de Scepter van de Ottocar. De Kloosters van Moldavië heb ik toen niet gehaald, vanwege een defecte oliekeerring. Onderdelen voor westerse motorfietsen waren toentertijd in Roemenië niet te krijgen. Hoe dan ook geen onderdelen voor wat dan ook, trouwens. Het was de tijd van Ceausescu, de Oostblokdicatator die zijn land en volk uitkneep. Anno 2017 is het eindelijk tijd om die oude strippenkaart af te stempelen.

In Roemenië schuiven de eeuwen gewoon door elkaar heen. Paardenkarren rijden door heuvels met kleurige houten huisjes en hooimijten, op de bok mannen met smartphones. Het werk op het land gaat met de hand en daartussen daveren fonkelende SUV’s en zware vrachtwagens over asfalt vol geulen. Het zicht op kloostermuren en kerktorens wordt bemoeilijkt door trossen elektriciteitsdraden. In de 14de, 15de, 16de eeuw en zelfs tot in de 17de eeuw hadden de kerken in Bukovina geen torens. Ze lagen ooit verscholen in de dichte wouden, om vooral geen ongewenst bezoek te lokken. Vanuit het zadel zweeft de blik nu over boomloze, golvende heuvels met hier en daar een dorp. Borden wijzen zelfs de weg naar de meest afgelegen kerken en kloosters, die allemaal goed bereikbaar zijn. Niet langer afgezonderd in de natuur, maar liefdevol omarmt door de dorpen die er omheen zijn gebouwd.

Een hand op de Ciumârna-pas

Machtige muren omgeven het voor het gemak direct naast de asfaltweg aangelegde klooster Sucevița. De fresco’s hier stralen van karmozijnrood, hemelsblauw op een ondergrond van smaragdgroen. Magistraal vind ik De ladder van de Deugd’ die buiten aan een stripverhaal ook aan de grappige schilderingen van Hiëronymus Bosch doet denken. Glimlachende engelen begeleiden de deugmensen naar de hemel, terwijl angstige zondaars door de sporten van de ladder in de armen van grijnzende demonen vallen. Sucevita is misschien wel het mooiste klooster in Roemenië, omdat de fresco’s op muren binnen en buiten er het best zijn bewaard. Het beeldverhaal gaat op een binnenmuur voort, waar bij het Jongste Gerecht duivels de stapels dossiers aandragen die de stervelingen moeten wegen. Op weg naar de hel of de hemel.

Bovenop de 1.109 meter hoge Ciumârna-pas in de Obcina Marebergen staat het standbeeld van een witte hand. Een monument om te gedenken dat motorrijders deze weg, die in 1968 werd opgeleverd, te danken hebben aan mijnheer Ceausescu. Die hand is de omweg waard niet, maar het uitzicht vanaf de pas is dat wel. Tussen de beboste bergen kronkelt de DN17A als een slang met darmkrampen voort.

Moldovita de mooiste?

De ene website zegt dan Sucevița het mooiste klooster is, de andere noemt Moldovita als nummer één. Lood om oud ijzer, beide kloosters hebben een spannend beeldverhaal in petto. Via de kloosterpoort kom ik op de zoveelste binnenplaats. In het midden staat de kerk. Zoals de huid van een zeebonk is getatoeëerd, is de kloosterkerk volledig beschilderd. Bijbelse beeldvertellingen schitteren op een helderblauwe ondergrond en verhullen de buitenmuren. Het klooster is gebouwd in 1532, toen de Turken dit deel van Roemenië bijna hadden overwonnen. Mooi is het fresco waarop christenen met pijlen en kanonnen tegen de muzelmanse agressoren strijden.

De kerk van dit Moldavische wereldwonder is van binnen en buiten bedekt met striptekeningen, pardon: kleurige fresco’s die de tand des tijds, elementen, bezetters en vandalen vijf eeuwen lang hebben weerstaan. Het penseel is machtiger dan het zwaard.

Jezus verrijst in volle glorie, omgeven door apostelen en evangelisten. Voor een gezonde dosis gruwelen worden er horden naakte poppetjes door duivels met zwarte staarten in de hel geduwd, waar monsterlijke alen en octopussen ze opwachten. Links en rechts worden wonderen verricht, maar ook heiligen gegeseld en ter dood gebracht. De beul staat met getrokken zwaard naast de zojuist onthoofde martelaren, bloed spuit jog uit hun nekken en de afgehakte hoofden rollen compleet met halo’s over de vloer. De allermooiste fresco’s van Moldovița beelden de Slag om Constantinopel uit, waar de Turken het Christelijke hoofdkwartier belegeren en innemen. Alleen daarmee al kan een beetje stripliefhebber in Moldovita een uurtje zoet zijn.

Unieke kleurenpracht

De BMW zoeft moeiteloos voort door een landschap waaraan net als aan de kloosters eeuwenlang weinig lijkt te zijn veranderd. Daar heb ik Voronet al. Het beroemdste van alle Boekovina-kloosters. Ook door de Grote Stefanus gesticht en de heremiet Daniil speelt hier ook weer een bijrolletje, want die makker woonde er een poosje. Hij heeft in 1488 Heer Stefan zelfs van goede raad voorzien en nieuwe moed ingesproken om de Turken klop te geven. Het Voronețklooster is vooral bekend om de bijzondere blauwe die als Voroneț-blauw bekendstaat waarmee de muren zijn beschilderd. De kleur is exclusief gebruikt op de buitenfresco’s van Voronet voor en wordt door kunsthistorici op één lijn geplaatst met Veronagroen en Titiaanrood. Voronet is tot op de laatste streek met de kwast origineel. Aan de westgevel van de kerk prijkt het enorme fresco van het ‘Laatste Oordeel’, het hoogtepunt van de Middeleeuwse schilderkunst in Moldavië. De apostel Paulus leidt de gelovigen de hemel binnen en Mozes heeft zich over de ongelovigen ontfermd.

In vijf kleurige stroken volg ik de gebeurtenissen op de Laatste Dag der Mensheid in prachtige en dramatische beelden. Boven staat natuurlijk God naast zijn engelen aan de hemelpoort. Daaronder spelen Maria, Christus en Johannes de Doper mee, op de middelste strook een lege troon met links de hemelvaarders en rechts de hellegangers- de laatste met tulbanden en uitgebeeld met Turkse of Tartaarse gezichten. Onderaan is te zien hoe de zwaarbeladen duivel de boeken waarin de zonden staan erbij sleept en hoe engelen de zondaars in het vagevuur duwen.

Nog eentje dan

Het duurt even voordat het groene landschap en de rijwind deze indringende hallucinaties van mijn netvlies verdrijven. Dankzij de muren van de kloosters Humorlui en Rasca daalt de rust verder neer. In het district Neamt liggen verstrooid in de beboste valleien oude en nieuwe kloosters. In de vallei waar de DJ157F doorheen loopt, liggen de nieuwe kloosters Secu en Sihăstria. Jaarlijks trekken die duizenden pelgrims, niet alleen uit religieuze overwegingen maar ook omdat de kloosters bloedmooi tussen de wouden en de bergen liggen. Kleine exemplaren meegeteld zijn er in Roemenie nu meer dan 530 kloosters, 400 meer dan in 1989. Het kloosterleven is na het communisme weer springlevend in Roemenië. Op de meest verkochte wegenkart van Roemenië, Romănia Harta manastirilor, de Kloosterkaart van Roemenië, staan maar liefst 265 kloosters. Handig voor ons: met een korte beschrijving van elk klooster in het Engels.

Hoeveel strips kun je achter elkaar uitlezen? Na een paar dagen treed er een zekere kloostervermoeidheid op. Van motorrijden krijg ik niet zo snel genoeg, maar na het zoveelste klooster moet ik me toch een beetje dwingen om af te stappen en weer door een toegangspoort een kloosterterrein te betreden. Toch is dat onterecht. Want alle kloosters zijn weer nét een beetje anders, met dezelfde creatieve variaties op het thema dat ook de stripseries van Suske & Wiske, Kuifje of Robbedoes en Kwabbernoot kenmerkt.

Nieuwe kloosters hebben ook muurschilderingen, maar die halen het niet bij de Middeleeuwse versies. Na de dood van Franquin leefden Guust Flater, de Marsupilami en Robbedoes en Kwabbernoot verder dankzij andere tekenaars, maar werden nooit zo overtuigend als het handwerk van de meester zelf.

Nog eentje dan. Na een mooie rit treed ik het Neamt klooster bij Târgu Neamt binnen. Het biedt onderdak aan een van de oudste kloostergemeenschappen van Roemenië. Opgravingen bewijzen dat er aan de voet van het Debreanu-gebergte al in de elfde eeuw monniken woonden. In de volgende eeuwen voegden nieuwe kloosterheren steeds meer bouwwerken toe, waardoor het klooster een gezellige mengeling biedt van verschillende bouwstijlen en -richtingen. Ook dit klooster is springlevend, gehoofddoekte vrouwen staan in de rij voor de iconostastis. In zijn bloeitijd was Neamt een belangrijk cultureel centrum met een school voor miniatuurschilderingen en kalligrafie. De kloosters, maar ook Roemenië zelf, overstelpen me met inspiratie voor meer motortochten en stripverhalen. En als ik ooit niet meer op een motor kan zitten, ga ik in Boekovina op schilderles en word ik alsnog striptekenaar.

[ DOWNLOAD DE ROUTE ][ BEKIJK DE ROUTE ]

Harley-Davidson
Ik wil van mijn motorfiets af
Suzuki
Honda
Kawasaki
KTM
Kawasaki
Dane
Moto Guzzi
Kushitani
Caberg
Ducati
TT Circuit Assen
KNMV
HJC
Arai
Bovag
Difi
Ik wil van mijn motorfiets af
Nolan
Honda
Bridgestone
Schuberth
MACNA
MotoPort
Harley-Davidson
Triumph
Suzuki
Aprilia
BMW
Indian
Bayard
Husqvarna